wechange \\(^o^)// HaHaHa

ห้าปีก่อน ไนกี้เสียภาพพจน์อย่างมากจากการถูกเปิดโปงข้อมูลเกี่ยวกับการกดขี่แรงงานใน โรงงานผลิตรองเท้าที่กระจายอยู่ทั่วโลก ภายใต้ความกดดันที่ต้องการกอบกู้ภาพพจน์ของบริษัท ในปี 2540 ไนกี้ให้สัญญาต่อสาธารณชนว่าจะเคารพสิทธิเสรีภาพในการก่อตั้งสหภาพแรงงาน ตามที่ระบุไว้ในมาตรา 23 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ในเดือนกรกฎาคม 2543 ผู้บริหารสูงสุดของไนกี้คือ นายฟิลลิป ไนท์ ยืนยันคำมั่นสัญญานี้โดยสนับสนุนพันธะสัญญาระดับโลก (Global Compact) ของสหประชาชาติอย่างออกหน้าออกตา แต่การวิจัยที่ครอบคลุมระยะเวลาตั้งแต่ปี 2540 ยังมีข้อกังขาว่าไนกี้ทำได้จริงตามสัญญาที่ให้ไว้หรือไม่ ข้อมูลของไนกี้ในประเทศเอเชียและเม็กซิโกสะท้อนให้เห็นว่า ไนกี้ยังคงละเมิดสิทธิแรงงานเหมือนเดิม

จีน--ยังไม่มีสหภาพแรงงานที่เป็นอิสระ

ประมาณ 40% ของรองเท้าไนกี้ทั้งหมดผลิตในสาธารณรัฐประชาชนจีน ระบอบการปกครองแบบรวมศูนย์อำนาจของจีนไม่อนุญาตให้ก่อตั้งองค์กรหรือสหภาพ แรงงานโดยไม่ผ่านความเห็นชอบจากรัฐบาล ภายใต้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ คนงานที่พยายามก่อตั้งสหภาพจะถูกคุมขังหรือส่งไปค่ายกักกันแรงงาน ไนกี้มีโรงงานผลิตชิ้นส่วนรองเท้าในจีนถึง 59 แห่ง โรงงานที่ใหญ่ที่สุดมีการจ้างงานมากกว่า 40,000 คน โรงงานเหล่านี้ล้วนขึ้นชื่อในเรื่องการกดขี่แรงงานและขัดขวางการตั้งสหภาพ รายงานในปี 2540 ระบุว่า โรงงานของไนกี้ในจีนมีการตั้งสหภาพที่อยู่ภายใต้การควบคุม หรือไม่ก็ไม่มีสหภาพเลย มีการชุมนุมนัดหยุดงานเป็นครั้งคราวในปี 2540 และคนงานที่ประท้วงถูกโรงงานไล่ออกหมด

ไนกี้มีบทบาทอย่างมากในการวิ่งเต้นเพื่อขัดขวางไม่ให้รัฐบาลสหรัฐใช้นโยบาย การค้ากดดันให้จีนเคารพสิทธิแรงงาน ระหว่างที่คลินตันเป็นประธานาธิบดีสมัยแรก ไนกี้เป็นหนึ่งในบรรษัทข้ามชาติที่ประสบความสำเร็จในการโน้มน้าวไม่ให้คลิ นตันใช้นโยบายเชื่อมโยงการค้ากับสิทธิมนุษยชน ทั้ง ๆ ที่เขาให้คำมั่นสัญญาเรื่องนี้ไว้ในระหว่างการหาเสียง ในปี 2543 ผู้บริหารของไนกี้บริจาคเงินแก่เดวิด ไดรเออร์ ผู้แทนพรรครีพับลิกันที่มีบทบาทผลักดันให้จีนได้สถานะความสัมพันธ์ทางการค้า แบบปรกติถาวร แม้ว่าจะมีคำร้องขอจากกลุ่มสิทธิแรงงานครั้งแล้วครั้งเล่า ไนกี้ยังคงไม่ยอมแสดงท่าทีต่อรัฐบาลจีนอย่างเป็นทางการเพื่ออนุญาตให้คนงาน ตั้งสหภาพในโรงงานของไนกี้


อินโดนีเซีย--การกดขี่สิทธิของสหภาพ

ไนกี้เคยแสดงท่าทีในด้านบวกครั้งหนึ่งต่อสิทธิแรงงานในอินโดนีเซีย ในเดือนกันยายน 2541 คนงานคนหนึ่งชื่อฮาร์ยันโต ถูกไล่ออกจากโรงงานเพราะทำกิจกรรมเกี่ยวกับสหภาพ กลุ่มสิทธิมนุษยชนหลายกลุ่มช่วยให้เขาได้เดินทางไปสหรัฐอเมริกาเพื่อแถลง ข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้ พอกลับมาถึงอินโดนีเซีย ไนกี้รีบจัดการให้เขากลับเข้าทำงานและรับประกันว่าจะไม่มีการข่มขู่คุกคาม เขาอีกต่อไป อย่างไรก็ตาม ผู้นำสหภาพคนอื่น ๆ ในโรงงานยังถูกกีดกันเหมือนเดิม

กรณีของฮาร์ยันโตดูเหมือนเป็นข้อยกเว้น รายงานเมื่อเดือนกันยายน 2543 ของ Oxfam ระบุว่ามีการกดขี่คุกคามสิทธิของสหภาพแรงงานในโรงงานไนกี้สามแห่งใน อินโดนีเซีย การกดขี่นี้รวมถึงการคุกคามเอาชีวิต กลั่นแกล้งและกีดกันนักจัดตั้งสหภาพ พอมีรายงานออกมา ไนกี้สัญญาว่าจะสอบสวน แต่หลังจากนั้นบริษัทก็เพิกเฉย และสหภาพแรงงานยังคงถูกคุกคามข่มขู่ต่อไป

ในสมัยรัฐบาลป่าเถื่อนของซูฮาร์โต กองทัพอินโดนีเซียขึ้นชื่ออยู่แล้วในเรื่องความโหดร้าย คนงานที่คิดจะก่อตั้งสหภาพมักถูกจับกุมคุมขัง แม้ว่าซูฮาร์โตจะหมดอำนาจไปแล้ว แต่กองกำลังรักษาความมั่นคงยังเป็นกลุ่มพลังทางการเมืองที่เข้มแข็งใน อินโดนีเซียและกดขี่สิทธิมนุษยชนของคนงานต่อไป ในเดือนเมษายน 2543 ทหารร่วมมือกับโรงงานในเซรังขู่ว่าจะใช้ความรุนแรงกับคนงานที่เรียกร้องค่า แรงเพิ่ม โรงงานที่มีปัญหานี้เป็นโรงงานผลิตรองเท้าผ้าใบให้ไนกี้และอาดิดาส


ประเทศไทย--ผู้นำสหภาพถูกไล่ออกและขึ้นบัญชีดำ

ในเดือนธันวาคม 2543 จรรยา ยิ้มประเสริฐ ผู้ประสานงานขบวนการแรงงานไทย และศาสตราจารย์คริสโตเฟอร์ คันด์แลนด์จากมหาวิทยาลัย Wellesley จัดทำรายงานที่สะท้อนให้เห็นถึงสภาพการทำงานที่ไม่เคยล่วงรู้มาก่อนในโรงงาน รับจ้างผลิตรองเท้าไนกี้ในประเทศไทย ตามรายงานของจรรยาและศาสตราจารย์คันด์แลนด์ ไม่มีการจัดตั้งสหภาพแรงงานแม้แต่สหภาพเดียวในอุตสาหกรรมผลิตรองเท้ากีฬา สาเหตุก็เพราะเจ้าของโรงงานขัดขวางความพยายามทุกอย่างของคนงานที่จะรวมตัว กัน

สหยูเนี่ยนกรุ๊ปมีชื่อเสียงเลวร้ายในด้านการต่อต้านสหภาพอย่างรุนแรง คนงานหลายกลุ่มในเครือสหยูเนี่ยนที่พยายามรวมตัวกันจะถูกไล่ออกทันทีที่ บริษัทจับได้ว่าพวกเขามีความตั้งใจที่จะก่อตั้งสหภาพแรงงาน

คนงานหลายคนในโรงงานผลิตรองเท้า แสดงท่าทีหวาดกลัวมาก เมื่อถูกซักถามเกี่ยว กับการจัดตั้งสหภาพ ในการสัมภาษณ์คนงานหลายคนของบางกอกรับเบอร์กรุ๊ป คนงานแกล้งทำเป็นไม่รู้ว่าสหภาพคืออะไร และหวาดกลัวที่จะพูดคุยกับเรา พวกเขายอมบอกเราในภายหลังว่า เคยเห็นเพื่อนคนงานด้วยกันถูกไล่ออก และขึ้นบัญชีดำเพราะความพยายามที่จะก่อตั้งสหภาพ

มีการกดขี่สิทธิของสหภาพแรงงานอยู่มากเช่นกันในโรงงานรับตัดเย็บเสื้อผ้าให้ ไนกี้ในประเทศไทย แม้ว่าจะมีสหภาพอยู่บ้างในโรงงานเสื้อผ้าเหล่านี้ คนงานคนหนึ่งจากโรงงานพาร์การ์เมนท์ที่รังสิต เล่าให้สถานีโทรทัศน์แห่งชาติของเบลเยี่ยมฟัง ถึงอุปสรรคมากมายในการดำเนินกิจกรรมของสหภาพ ?มันยากมาก เวลาที่เรานัดประชุมกัน จะมีกล้องถ่ายรูปคอยเฝ้าเราไว้? คนงานเล่า ?พวกเขากีดกันไม่ให้เราติดต่อกัน ไม่อนุญาตให้เราคุยกัน แยกพวกเราให้ทำงานกันคนละกลุ่ม หรือไม่ก็ห้ามไม่ให้พวกเราคุยกันเลย?

ในปี 2540 โรงงานพาร์การ์เมนท์พยายามทำลายสหภาพ โดยปิดโรงงานและย้ายการผลิตไปที่โรงงานอื่นในเครือที่ไม่มีสหภาพ คนงานชุมนุมประท้วงและไม่ยอมให้ขายโรงงาน การประท้วงครั้งนี้สร้างแรงกดดันเพียงพอให้รัฐบาลไทยก้าวเข้ามาไกล่เกลี่ย โรงงานเปิดดำเนินการอีกครั้ง ไนกี้ซึ่งย้ายคำสั่งซื้อสินค้าไปที่โรงงานอื่นระหว่างที่มีข้อพิพาทเรื่อง แรงงาน ไม่ยอมกลับมาสั่งซื้อสินค้าที่พาร์การ์เมนท์อีก คนงานจำนวนมากต้องตกงาน โรงงานกล่าวโทษสหภาพว่าเป็นตัวการที่ทำให้ไนกี้ตีจาก ผู้นำสหภาพถูกไล่ออกและขึ้นบัญชีดำ ความจริงถ้าหากไนกี้มีความตั้งใจที่จะคุ้มครองสิทธิของแรงงานจริง ๆ ไนกี้สามารถแสดงความจริงใจโดยกลับมาสั่งซื้อสินค้าและยืนยันไม่ให้ไล่ผู้นำ สหภาพออกก็ได้


การกลั่นแกล้งที่โรงงานเสื้อผ้าสำเร็จรูปแห่งชาติในกัมพูชา

รายงานในเดือนกันยายน 2542 จากองค์การแรงงานกัมพูชา มีรายงานเกี่ยวกับโรงงานเสื้อผ้าสำเร็จรูปแห่งชาติในกรุงพนมเปญว่า ??.ไนกี้ไม่ยอมแสดงท่าทีในทางบวกที่จะสนับสนุนหรือผลักดันให้มีการปฏิบัติ ตามข้อตกลงที่ลั่นวาจาไว้ นั่นคือการยอมให้คนงานมีสิทธิที่จะรวมตัวกันโดยเสรี? รายงานฉบับนี้บรรยายถึงการกลั่นแกล้งประธานสหภาพและเหรัญญิกของสหภาพระหว่าง เดือนเมษายน-กรกฎาคม 2542 ในขณะที่โรงงานกำลังผลิตสินค้าให้ไนกี้

ในเดือนมีนาคม 2543 กลุ่มสิทธิแรงงานยื่นหนังสือประท้วงต่อไนกี้ พวกเขาเรียกร้องให้ไนกี้คืนตำแหน่งงานให้เหรัญญิกของสหภาพ และเลิกกลั่นแกล้งรบกวนผู้นำสหภาพที่โรงงานเสียที ไนกี้เพิกเฉยต่อคำขอร้องครั้งนี้


ไนกี้กับโรงงาน Kuk Dong ในเม็กซิโก

เหตุการณ์ที่โรงงาน Kuk Dong ในเม็กซิโกน่าจะถือว่าได้รับความสนใจและถูกจับตามองมากที่สุด โรงงานแห่งนี้เป็นของเกาหลี ไนกี้ว่าจ้างโรงงานผลิตสินค้าในเดือนธันวาคม 2542 ไม่นานหลังจากที่ไนกี้ลงนามในสัญญาที่ผิดกฎหมายกับสหภาพ CROC ที่ฝ่ายบริหารโรงงานจัดตั้งขึ้นมาเพื่อข่มขู่คนงานและขัดขวางไม่ให้คนงานก่อ ตั้งสหภาพโดยอิสระ

ในเดือนมีนาคม 2543 โรงงาน Kuk Dong เริ่มผลิตเสื้อกีฬาให้ไนกี้ โดยมีตราของมหาวิทยาลัยหลายแห่งในสหรัฐอเมริกา เช่น มิชิแกน นอร์ทแคโรไลนา ออเรกอน อริโซนาและอินเดียนา ในเดือนมกราคม 2544 คนงานหลายร้อยคนนัดหยุดงานประท้วงเป็นเวลาสองวันครึ่งเพื่อขอค่าแรงเพิ่มและ ปรับปรุงสภาพการทำงาน ตำรวจปราบจลาจลและสมาชิกสหภาพ CROC บุกเข้าทำร้ายคนงานประมาณ 300 คนและทุบตีด้วยกระบอง นักศึกษามหาวิทยาลัยในสหรัฐอเมริกาจึงชุมนุมประท้วงเพื่อสนับสนุนคนงาน Kuk Dong และข้อพิพาทเรื่องแรงงานครั้งนี้เป็นข่าวพาดหัวในสหรัฐอเมริกา หลังจากถูกกดดันอย่างหนัก ไนกี้จึงขอให้โรงงานรับคนงานจำนวนหนึ่งที่ถูกไล่ออกเพราะการนัดหยุดงานกลับ เข้ามาใหม่ แต่ผู้นำสหภาพอีกหลายคนยังถูกกีดกัน และสหภาพ CROC ยังคอยตามกลั่นแกล้งและคุกคามคนงานที่พยายามก่อตั้งสหภาพในโรงงานแห่งนี้

บทสรุป

ไนกี้เป็นหนึ่งใน 50 บริษัทที่เข้าร่วมโครงการพันธะสัญญาระดับโลกตามคำเชื้อเชิญของนายโคฟี อันนัน เลขาธิการสหประชาชาติ เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม 2543 นับแต่แรกที่ไนกี้เข้ามาร่วมลงชื่อในพันธะสัญญาฉบับนี้ ก็มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง เพราะไนกี้เป็นสัญลักษณ์ของการกดขี่แรงงานอยู่แล้ว แม้ไนกี้พยายามอ้างว่าจะปรับปรุงวิธีปฏิบัติของบริษัทเสียใหม่ แต่รายงานจากคนงานและองค์กรทางด้านแรงงานที่คอยสังเกตการณ์ยังคงชี้ให้เห็น ว่า มีการละเมิดสิทธิของคนงานอยู่อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะสิทธิในการจัดตั้งสหภาพ

ขณะที่ยืนเคียงข้างกับฟิลลิป ไนท์ ผู้บริหารสูงสุดของไนกี้ ดูเหมือนนายโคฟี อันนันจะยอมรับคำมั่นสัญญาของไนกี้ที่จะปฏิบัติต่อแรงงานให้ดีขึ้น รวมทั้งคำปฏิญาณว่า จะยึดมั่นตามกฎเกณฑ์ของสหประชาชาติ ในเมื่อไนกี้ไม่สามารถปฏิบัติตามคำปฏิญาณที่ให้ไว้ เลขาธิการสหประชาชาติจึงควรรักษาหลักการของสหประชาชาติไว้ โดยสั่งให้ไนกี้ถอนตัวจากพันธะสัญญาระดับโลก จนกว่าไนกี้จะพิสูจน์ให้เห็นว่ามีความจริงใจที่จะปฏิบัติตามคำมั่นสัญญานั้น

(เรียกเรียงจาก Tim Conner, ?Still Waiting for Nike to Respect the Right to Organize? http://www.corpwatch.org/ , ตีพิมพ์ครั้งแรกใน Global Exchange เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2544)